Enerji talebinde tarihi düşüşe neden olan Covid-19 salgını, kapanmaların ardından tekrar açılan ekonomilerin hızla artan petrol, doğal gaz ve kömür talepleri karşısında fosil yakıt piyasalarında şiddetli dalgalanmalara yol açtı.

Enerji talebinin düşmesiyle yatırımlar durma noktasına geldi, çok sayıda işçi işini kaybetti ve tedarik zincirlerinde dalgalanmalar başladı.

Salgın döneminde düşen enerji üretimi henüz ivme kazanmadan talebin hızla artması, enerji fiyatlarını Avrupa ve ABD gibi bölgelerde rekor seviyelere çıkararak piyasalarda aksaklıklara neden oluyor.

Söz konusu enerji krizi, salgın döneminde istihdam kaybıyla mücadele eden ülkelerin yüksek fiyatlar nedeniyle daha da zarar görmesine yol açıyor.

Petrolde denge yılın ikinci yarısında gelebilir

Dünyanın en yaygın fosil kaynaklarından petrolde fiyatlar, 2020’de son zamanların en dalgalı seyrini göstererek küresel piyasaları olumsuz etkiledi.

Salgın nedeniyle uygulanan kısıtlamalar sonrası 20 Nisan 2020’de WTI tipi ham petrolün varil fiyatı yüzde 300’ün üzerinde değer kaybederek eksi 37,63 seviyesine kadar indi. 2020 sonu itibarıyla Brent tipi ham petrolün fiyatı ise varil başına 2015’ten bu yana en düşük seviye olan 42 dolara geriledi.

Normalleşme sürecinde petrol talebinin hızla artmasına rağmen Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve Rusya önderliğindeki OPEC dışı bazı üretici ülkelerden oluşan OPEC grubu üretimlerini aynı hızda artırmak konusunda temkinli davranmayı tercih etti.

Brent türü ham petrolün varil fiyatı 2021’de ortalama yüzde 53, WTI türü ham petrolün varil fiyatı ise yüzde 57 ile 2009’dan bu yana en yüksek artışını gerçekleştirdi.

Fiyatların varil başına 85 dolar seviyesini aşmasının ardından ABD, Çin, Hindistan, Güney Kore ve Birleşik Krallık, stratejik petrol rezervlerinden bir kısmını piyasaya sürmeye karar verdiklerini duyurdu. Ancak söz konusu kararın etkisi sınırlı kaldı ve Brent petrol 2021’i 77 dolar bandında kapattı.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi tarafından Aralık 2021’de yayımlanan raporda, geçen yıl boyunca petrol talebinin, arzı günlük 1,7 milyon varil aştığı ifade edildi.

Bu durumun 2022’nin ilk yarısında da devam edeceğine işaret edilen raporda, arz-talep dengesinin ancak yılın ikinci yarısında sağlanabileceği ve bunun petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı yaratacağı kaydedildi.

JP Morgan’ın Aralık 2021’de yayımladığı raporda ise petrol fiyatlarının OPEC ‘in üretim kısıntıları nedeniyle bu yıl varil başına 125 dolar seviyesine kadar çıkabileceği tahminine yer verildi.

Petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle, ABD’de benzin fiyatları geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 61 artışla 2014’ten bu yana en yüksek seviye olan galon başına 3 dolara ulaştı.

Aynı dönemde, dünyanın en büyük petrol üreticilerinden Rusya’da benzinin fiyatı yüzde 8,7, İngiltere’de yüzde 23, Japonya’da yüzde 20, İtalya’da da yüzde 15 artış gösterdi.

Avrupa’da doğal gaz fiyatları tarihi rekor kırdı

Avrupa’nın enerji üretiminde kömürden doğal gaz ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesi, kıtada derin bir enerji krizinin başlangıcı oldu.

Yeşil enerji dönüşümü nedeniyle uygulanan politikalar, Avrupa’nın özellikle doğal gaza bağımlılığını son 10 yılda önemli oranda artırdı.

Doğal gaz tüketimindeki artış ise ağırlıklı olarak Rusya’dan ithalat, Norveç’in üretimi ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikiyle sağlandı.

Ekonomilerin açılmasıyla oluşan güçlü talep, LNG piyasalarında Asya ülkeleriyle yaşanan rekabet ve Rusya’nın sevkiyatları artırmaması nedeniyle doğal gaz fiyatlarında rekor artışlar yaşandı.

Avrupa’da ocak vadeli doğal gaz kontratları geçen ayın sonunda megavatsaat başına 180 avro seviyesini aşarak rekor kırdı.

Avrupa Birliği (AB) Enerji Regülatörleri İşbirliği Ajansı raporunda, kıtada doğal gaz fiyatlarının geçen yıl ekimde nisana göre yüzde 400 arttığı, buna bağlı olarak elektrik fiyatlarının da yüzde 200 arttığı kaydedildi.

Yetkililer, kış sezonunun soğuk geçmesi halinde kıtadaki enerji krizinin daha da derinleşebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Öte yandan, Çin ve Japonya’nın başını çektiği dünyanın en çok LNG tüketilen bölgesi Asya’da spot fiyatlar geçen yıl yüzde 230 artış gösterdi.

Kömür talebi rekor fiyatlara rağmen sürecek

Dünyanın en büyük enerji tüketicisi konumunda bulunan Çin’de de arz talep dengesizliğinden kaynaklanan enerji krizi nedeniyle sert tasarruf tedbirleri alınırken, Pekin ve Şangay gibi nüfusu yoğun şehirler dahil olmak üzere ülkede planlanmış elektrik kesintileri uygulandı.

Ülke çapında uygulanan kesintiler çok sayıda fabrikanın kapanmasına neden oldu. Bu durum, bazı şehirlerdeki internet erişimi ve trafik ışıklarını da etkileyerek hayatın her alanına yansıyan olumsuzlukları beraberinde getirdi.

Elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 60,8’ini kömürden sağlayan Çin’in enerji sektöründeki sorunlarda, özellikle kömür arzındaki yetersizlik ve rekor seviyeye ulaşan fiyatlar önemli rol oynadı.

Uluslararası Enerji Ajansı raporunda Çin’deki enerji krizine işaret edilerek, kömür talebinin 2021’in ilk yarısında hızla arttığı ve bu nedenle fiyatlarda sert yükselişler yaşandığı belirtildi.

Raporda, kömür fiyatlarının ton başına 298 dolarla Ekim 2021’de tarihin en yüksek seviyesine ulaştığının ancak küresel doğal gaz ve LNG talepleri nedeniyle talebin bu yıl da devam edeceğinin altı çizildi.

Kaynak: TRT Haber